โดย อาจารย์ มณเฑียร บุญตัน

เมื่อ Dr. Raymond Kurzweil ผู้สร้างเครื่องอ่านหนังสือ (Reading Machine) เครื่องแรกของโลกร่วมกับคนตาบอดหลายคน ในปี ค.ศ. 1975 เพื่อช่วยให้คนตาบอดสามารถอ่านเอกสารที่เป็นสิ่งพิมพ์ได้ด้วยตนเอง จะมีใครคิดบ้างว่า นวัตกรรมดังกล่าวจะได้กลายมาเป็น โปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่เรียกว่า Optical Character Recognition (OCR) ซึ่งเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก นำประโยชน์อันมหาศาลมาสู่ธุรกิจสิ่งพิมพ์อย่างไม่น่าเชื่อ Dr. Kurzweil ถึงกับกล่าวด้วยความประหลาดใจและภาคภูมิใจว่า “นี่เป็นเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ ที่ชุมชนคนตาบอดได้สร้าง คุณูปการแก่ประชาคมโลก”

DAISY กับการสร้างประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่งของชุมชนคนตาบอด

DAISY คืออะไร

DAISY ย่อมาจากคำว่า Digital Accessible Information System หรือที่เราเรียกกันง่าย ๆ เป็นภาษาไทยว่า “หนังสือเสียงระบบเดซี” เป็นมิติใหม่ของการผลิตหนังสือเสียง (ที่เป็นได้มากกว่าหนังสือเสียง) แตกต่างจากหนังสือเสียงในอดีตซึ่งเป็นระบบ analog โดยสิ้นเชิง เพราะผู้อ่านสามารถเข้าถึงส่วนต่าง ๆ ของหนังสือเสียงได้โดยตรง สามารถค้นหาข้อมูลได้ และยังมีคุณภาพเสียงดีกว่า อาศัยเนื้อที่จัดเก็บน้อยกว่า

ประเภทของหนังสือเสียงระบบ DAISY

1. Audio with title element only (หนังสือเสียงที่มีแต่ส่วนที่เป็นเสียงเท่านั้น) ไม่มีโครงสร้างคู่ขนานแนวดิ่งที่ช่วยให้สามารถค้นหาหรือเข้าถึงส่วนต่าง ๆ ของหนังสือได้โดยตรง
2. Audio with NCC/NCX (Navigation Control Center หรือ Navigation Control for XML Application) only
(หนังสือเสียงที่ประกอบด้วย NCC/NCX หรือศูนย์ควบคุมการนำร่อง) ประกอบด้วยตัวหนังสือที่แสดงหัวเรื่อง บท ตอนหรือหน้า เพื่อช่วยให้ผู้อ่านสามารถเข้าถึงส่วนต่าง ๆ ของหนังสือหรือสามารถค้นหาได้บ้าง
3. Audio with NCC/NCX and partial text (หนังสือเสียงที่มีโครงสร้าง ศูนย์ควบคุมการนำร่องและส่วนอื่นเพิ่มเติม) ซึ่งนอกจากจะประกอบด้วยโครงสร้างที่เป็น NCC/NCX ตามข้อ 2 แล้ว ยังประกอบด้วยตัวหนังสือ (marked up text) เพิ่มเติม เพื่อช่วยให้การค้นหาข้อมูลทำได้สะดวกยิ่งขึ้น เช่น index และ glossery
4. Full Audio and full text (หนังสือเสียงที่ประกอบด้วยทั้งเสียงและตัวหนังสือหรือสิ่งพิมพ์เต็มรูปแบบ) เป็นหนังสือเสียงที่มีทั้งโครงสร้างของ NCC/NCX และตัวหนังสือที่เป็นสิ่งพิมพ์ควบคู่ไปกับเสียงครบถ้วน มีความซับซ้อนและยุ่งยากในการผลิต แต่มีความสมบูรณ์ที่สุดในด้านประโยชน์ของการใช้ เพื่อการอ่านและการค้นหาข้อมูล
5. Full text and some audio (หนังสือเสียงที่มีตัวหนังสือครบถ้วนแต่มีเสียงเป็นบางส่วน) หมายถึงหนังสือที่มีส่วนที่เป็นตัวหนังสือ ทั้งที่เป็นโครงสร้าง NCC/NCX และเนื้อหาทั้งหมด แต่ในส่วนที่เป็นเสียงอ่านนั้น มีเป็นบางส่วนเท่านั้น
6. Full Text and no audio (หนังสือเสียงที่มีเพียงตัวหนังสือ แต่ไม่มีเสียงที่บันทึกจากการอ่านของมนุษย์

วิธีผลิตหนังสือเสียงระบบ DAISY

1. โดยใช้โปรแกรมที่ติดตั้งบนเครื่องไมโครคอมพิวเตอร์
1.1 โปรแกรมที่แจกให้บุคคลทั่วไปหรือองค์กรที่ไม่แสวงหากำไร
- SigtunaDAR และ My Studio PC จากประชาคมญี่ปุ่นเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการ (JSRPD)
- LP Studio/Pro จากองค์การ DAISY (DAISY Consortium) (เฉพาะสมาชิกองค์การ DAISY)
1.2 โปรแกรมที่มีขายทั่วไป
- Lp Studio/Plus ของบริษัท Labyrinten ประเทศสวีเดน (เหมือนโปรแกรม Sigtuna แต่ขายให้องค์กรค้ากำไร)
- Lp Studio/Pro ของบริษัท Labyrinten ประเทศสวีเดน (สำหรับผู้ที่ไม่เป็นสมาชิกองค์การ DAISY)
- อื่น ๆ
2. โดยใช้เครื่องผลิตหนังสือเสียงระบบ DAISY โดยเฉพาะ
- Plextalk Recorder (PTR1) ของบริษัท Plextor ประเทศญี่ปุ่น)
- อื่น ๆ

รูปแบบการอ่าน/เข้าถึงหนังสือเสียงระบบ DAISY

1. โดยใช้คอมพิวเตอร์ ซึ่งประกอบด้วย CD-ROM drive และติดตั้งโปรแกรมอ่านหนังสือเสียงระบบ DAISY ซึ่งปัจจุบันมีทั้งที่เป็นโปรแกรมที่แจก/ขาย
1.1 ชนิดที่แจกให้บุคคล/องค์กรที่แสวงหากำไร
- TPB Reader ของห้องสมุดหนังสือเสียงและหนังสืออักษรเบรลล์ ประเทศสวีเดน
- Sigtuna Browser ของประชาคมญี่ปุ่นเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการ (JSRPD)
- Playback 2000 ของห้องสมุดหนังสือเสียงและหนังสืออักษรเบรลล์ ประเทศสวีเดน
- LpPlayer (limited edition) ของบริษัท Labyrinten ประเทศสวีเดน
- TAB-Player ของสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย (โปรแกรมอ่านหนังสือเสียงระบบเดซีสองภาษาโปรแกรมแรกของโลก) สามารถขอรับได้ที่ห้องสมุดคนตาบอดแห่งชาติ มูลนิธิของคนตาบอดไทย หรือ download ได้ที่ http://www.tab.or.th/daisy
- อื่น ๆ
1.2 ชนิดที่ขายในท้องตลาด
- LpPlayer (full edition) ของบริษัท Labyrinten ประเทศสวีเดน
- Victor Reader Soft ของบริษัท Visuaide ประเทศแคนดา
- อื่น ๆ
2.โดยใช้อุปกรณ์ที่ใช้อ่านหนังสือเสียงระบบ DAISY โดยเฉพาะ (DAISY Playback Machine) ได้แก่
- Plextalk ของบริษัท Plextor ประเทศญี่ปุ่น
- Victor Reader ของบริษัท Visuaide ประเทศแคนาดา
- อื่น ๆ
3. โดยใช้เครื่องเล่นแผ่น CD ซึ่งบีบอัดด้วย MP3 แต่สามารถอ่าน/เข้าถึงได้เฉพาะเสียง (Audio only) เท่านั้น
4. โดยใช้ระบบการสื่อสารโทรคมนาคม เช่น โทรศัพท์ หรือ internet ซึ่งในขณะนี้ทางสมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย ได้ให้บริการฟังหนังสือเดซีผ่านระบบโทรศัพท์อัตโนมัติ 30 คู่สาย ฟรีตลอด 24 ชั่วโมงที่เบอร์ 02-203-9100 สำหรับการรับฟังผ่าน Internet ยังอยู่ในช่วงการพัฒนา ซึ่งสามารถติดตามความคือหน้าได้จากเวปไซต์ www.daisynow.net

DAISY ต่างจากหนังสือเสียงในอดีตอย่างไร อาจสรุปได้ดังนี้

1. หนังสือเสียงระบบเดิมจัดเก็บไว้บนม้วนเทปคาสเสต ซึ่งมีความคงทนต่ำ จึงไม่เหมาะที่จะเก็บไว้ใช้ในระยะเวลายาวนาน ในขณะที่หนังสือเสียงระบบเดซีสามารถจัดเก็บไว้ในวัสดุหลายประเภท เช่น hard disk บนเครื่องคอมพิวเตอร์ แผ่น CD หรือ DVD หรืออื่น ๆ ที่สามารถจัดเก็บข้อมูลระบบ Digital ได้ ทำให้มีความคงทนถาวรสูงกว่า
2. หนังสือเสียงระบบเดิมใช้เนื้อที่จัดเก็บมาก ทำให้ไม่สะดวกในการพกพา (หนังสือเสียงระบบเดิม 1 ม้วนสามารถจัดเก็บข้อมูลได้ไม่เกิน 6 ชั่วโมง หากใช้ม้วนเทปความยาว 90 นาที และบันทึกเสียงทั้ง 4 แทรคด้วยความเร็วครึ่งหนึ่งของการบันทึกเสียงปกติ) ในขณะที่หนังสือเสียงระบบเดซี โดยอาศัยเทคโนโลยีการบีบอัดที่มีอยู่ในปัจจุบัน เช่น MP3 สามารถเก็บข้อมูล เฉพาะที่เป็นเสียงมนุษย์ (Digital audio file) ได้ถึง 50-60 ชั่วโมงต่อ 1 แผ่น CD ที่อัตรา 32 KBIT ต่อวินาที ทำให้สะดวกในการพกพา
3. หนังสือเสียงระบบเดิมสามารถนำเสนอข้อมูลเป็นเสียงพูดเท่านั้น ซึ่งก่อให้เกิดข้อจำกัดในด้านการพัฒนาทางภาษาของผู้อ่าน โดยเฉพาะผู้ที่ไม่สามารถอ่านอักษรเบรลล์ได้ จะทำให้การสะกดคำผิดพลาด ในขณะที่หนังสือเสียงระบบเดซี ถึงแม้จะมีพื้นฐานมาจากการเป็นหนังสือเสียง แต่ได้พัฒนาไปเป็นหนังสือสื่อผสม (Multimedia) ซึ่งสามารถนำเสนอข้อมูลที่เป็นเสียงมนุษย์คู่ขนานไปกับตัวหนังสือ (Text) และภาพนิ่ง โดยกำลังอยู่ในระหว่างการพัฒนาไปสู่สื่อผสมเต็มรูปแบบที่มีทั้งเสียงพูด ตัวหนังสือ ภาพนิ่ง และภาพเคลื่อนไหว คู่ขนานกันไปตลอด โดยใช้เทคโนโลยีที่เรียกว่า Synchronized Multimedia Integration Language (SMIL) ควบคู่ไปกับ Extensible Markup Language (XML)
4. หนังสือเสียงระบบเดิมมีข้อจำกัดในการค้นหาข้อมูลตามจุดต่าง ๆ ของหนังสือ ซึ่งต้องใช้เวลาเดินหน้า/ถอยหลังเทปตลอดเวลา ซึ่งทั้งยุ่งยากและทำให้ม้วนเทปชำรุดเร็วขึ้น ในขณะที่หนังสือเสียงระบบเดซี โดยอาศัยเทคโนโลยีที่ได้กล่าวมาแล้วในข้อ 3 ช่วยให้ผู้อ่านสามารถค้นหาข้อมูลได้อย่างรวดเร็วและละเอียด สามารถก้าวกระโดดไปยังส่วนต่าง ๆ ของหนังสือได้ ตั้งแต่ในระดับของตอน บท ย่อหน้า ประโยคหรือคำ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการบันทึกว่ามีความละเอียดมากน้อยเพียงใด
5. หนังสือเสียงระบบเดิมได้รับการผลิตมาเพื่อใช้กับเครื่องเล่นเทปหรือเครื่องเล่นแผ่นเสียง ที่ไม่เชื่อมโยงกับเทคโนโลยีชนิดอื่น ในขณะที่หนังสือเสียงระบบเดซีสามารถเชื่อมโยงและสื่อสารกับเทคโนโลยีอื่นได้ สามารถเล่นได้ทั้งบนเครื่องเล่นเฉพาะ เครื่องคอมพิวเตอร์ (ทั้งที่อยู่ตามลำพังและหรือที่เชื่อมต่อกับระบบเครือข่าย เช่น Internet)
ที่กล่าวมานี้เป็นเพียงคุณสมบัติบางประการที่ชี้ให้เห็นแล้วว่า DAISY เป็นหนังสือเสียงระบบใหม่ที่เป็นยิ่งกว่าหนังสือเสียง เป็นเทคโนโลยีสำหรับคนตาบอดและสำหรับทุกคน

ใครบ้างที่จะได้รับประโยชน์จาก DAISY

1. คนตาบอดและสายตาเลือนรางจำนวน180 ล้านคนทั่วโลก
2. คนพิการทางการเรียนรู้ (Persons with learning disabilities) โดยเฉพาะชนิดที่เรียกว่า Dyslexia จำนวนหลายร้อยล้านคนทั่วโลก ซึ่งบุคคลเหล่านี้ไม่สามารถเข้าถึงสื่อสิ่งพิมพ์ได้ หรือได้ก็ด้วยความยากลำบาก
3. ผู้สูงอายุจำนวนมากทั่วโลกที่มีการเห็นน้อยลง หรืออาจมีความไม่สะดวกทางกายภาพด้านอื่น ๆ
4. คนพิการทางกายหรือการเคลื่อนไหว (ในระดับรุนแรงจนไม่สามารถเข้าถึงสื่อสิ่งพิมพ์ได้โดยสะดวก
5. บุคคลทั่วไปที่สนใจการอ่านหนังสือผ่านสื่อผสมแบบเต็มรูปแบบ

ท่านจะช่วยให้ DAISY เป็นเทคโนโลยีสำหรับคนตาบอดและสำหรับทุกคนได้อย่างไร

ผู้ที่สนใจจะเรียนรู้เกี่ยวกับ DAISY เพิ่มเติม หรือสนใจที่จะศึกษาเกี่ยวกับการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการผลิตหนังสือเสียงระบบเดซี สามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่
โครงการเดซีประเทศไทย
โทรศัพท์ 02-246-2287
ห้องสมุดคนตาบอดแห่งชาติ มูลนิธิของคนตาบอดไทย
85/1-2 ซอยบุญอยู่ ถนนดินแดง
สามเสนใน พญาไท กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ 248-0555
โทรสาร 248-0556
E-mail daisy(at)tab.or.th

หรือดูรายละเอียดทาง Internet ได้ที่
http://www.daisy.org
เกี่ยวกับ XML และ SMIL ได้ที่
http://www.w3c.org

“Imagine that there is a book digitally produced, stored and distributed.
Imagine that such book can be read by listening, watching and touching.
Imagine that such book can be read by people of all ages, with or without disabilities and with or without written languages.
Imagine that such book with more than 1,000 pages can fit in one CDROM.
And imagine that technology to produce, store and distribute such book is based on an open/non-proprietary standard at the international level.
Most importantly, imagine that such technology is based on the principle of "universal design"/“Design for All” which can guarantee “Access for All” results.

Our imagination is now best described, in truth, by Digital Accessible Information System (DAISY)”. (Monthian Buntan, 2003)